Doğanın ve Geleceğin Zehirlendiği Gün: Şebinkarahisar Maden Felaketi

Tarih 18 Kasım 2021’i gösterdiğinde, Karadeniz’in en bereketli coğrafyalarından biri olan Giresun Şebinkarahisar, Türkiye çevre tarihine kara bir leke olarak geçecek büyük bir ekolojik yıkımla sarsıldı.

Yıllarca süren ihmaller, kapasite aşımları ve bilimsel uyarılara kulak tıkanmasının faturası; doğaya, suya ve yöre halkına kesildi.

Facia Nasıl Geldi? Adım Adım İhmaller Zinciri

Şebinkarahisar’ın Çağlayan köyü Darabul mevkiinde faaliyet gösteren kurşun, çinko ve bakır zenginleştirme tesisinde yıllar içinde atık havuzları birbiri ardına doldu.

• Tesisin 1 numaralı atık havuzunun kullanım ömrü dolmuş, üzerine 2 numaralı atık havuzu inşa edilmişti.

• Zemin etüdü ve mühendislik eksiklikleri nedeniyle, 2 numaralı havuzun gövde dolgusu altındaki gevşek atık tabakası sebebiyle çatlamaya ve oturmaya başladı.

• Çatlakları kapatma çalışmaları yapılırken beklenen oldu: 18 Kasım 2021 akşamı 2 numaralı atık havuzunun seddesi çöktü.

4.500 Ton Zehir Doğaya Karıştı

Seddenin patlamasıyla birlikte kurşun, çinko, arsenik, cıva, kadmiyum gibi ağır metaller ve zenginleştirme sürecinde kullanılan kimyasalları içeren yaklaşık 4.500 ton toksik atık çamuru serbest kaldı.

Zehirli çamur;

• 1 numaralı atık havuzunun üzerinden taşarak Darabul Deresi’ne aktı,

• Bölgenin tarımsal can damarı ve sulama kaynağı olan Kılıçkaya Barajı‘na ve Kelkit Çayı havzasına ulaştı,

• Yedikardeş köyü sakinlerinin tarlalarına, fındıklıklarına ve bahçelerine kadar girdi.

Yüz Yıllar Sürebilecek Bir Tehdit: “Asit Kaya Drenajı”

Facianın ardından uzmanlar ve meslek odaları çok ciddi bir tehlikeye dikkat çekti: Doğaya karışan bu ağır metaller sadece anlık bir kirlilik yaratmıyor; toprağın ve suyun kimyasını bozarak etkisi on yıllar, hatta yüz yıllar sürebilecek “asit kaya drenajı” riskini doğuruyordu.

Bölge halkı ağır koku yüzünden nefes almakta zorlandıklarını, baş ağrısı ve boğaz yanması yaşadıklarını dile getirirken; tarım arazilerinin ve içme suyu kaynaklarının zehirlenmesi nedeniyle geleceğe dair büyük bir çaresizlikle baş başa kaldı.

Cezalar Yıkılan Doğayı Geri Getirir mi?

Facianın kamuoyunda büyük tepki toplaması üzerine Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı madenin faaliyetlerini süresiz olarak durdurdu ve işletmeye 12 milyon TL’yi aşan idari para cezası kesti.

Ancak yöre halkı ve çevre örgütleri için soru açıktı: Kesilen para cezaları, Kılıçkaya Barajı’na karışan zehri temizleyebilir ya da yok olan ekosistemi geri getirebilir miydi?

Şebinkarahisar maden felaketi; doğayı, denetimi ve bilimsel ilkeleri yok sayan madencilik anlayışının bir coğrafyayı nasıl telafisi imkansız bir yıkıma sürükleyebileceğinin en acı kanıtlarından biri olarak hafızalara kazındı.