Bilim insanları, kasırgaların bulut tohumlama teknikleriyle yönlendirilmesini tartışmaya açtı.
PLOS dergisinde yayımlanan bir çalışmanın yazarları, hava olaylarının toplum üzerindeki etkilerinin artması nedeniyle teknoloji kullanılarak hava sistemlerinin kontrol altına alınması gerektiğini belirtiyorlar. Araştırmacılar, gerçek zamanlı veri ve yapay zeka desteğiyle yapılacak hassas bulut tohumlama operasyonlarının geçmiş felaketleri önemli ölçüde hafifletebileceğini iddia ediyor.
Arizona State Üniversitesi’nden Prof. Upmanu Lall, bu konuyu “jiu-jitsu” benzetmesiyle açıklıyor: “Küçük ve zayıf bir kişi, büyük bir rakibi kendi momentumunu kullanarak yenebilir. Biz de hava olaylarında benzer bir yaklaşım öneriyoruz: Minimum çabayla maksimum etki.”
Bilim dünyasından bu öneriye yoğun tepki var. Colorado Üniversitesi’nden Katja Friedrich, “Mevcut bulut tohumlama teknolojilerinin kasırga gibi büyük ölçekli sistemleri değiştirebileceğine dair hiçbir bilimsel kanıt yok” diyor.
Columbia Üniversitesi’nden Kara Lamb da geçmiş deneylerin etkisini doğal değişkenlikten ayırt etmenin çok zor olduğunu belirtiyor. Illinois Üniversitesi’nden Robert Rauber ise daha ileri gidiyor: “Fırtınaları hareket ettirmek teknik olarak bile son derece zor. Bunu başarsanız bile siyasi, uluslararası ve yasal sonuçları o kadar büyük olur ki uygulama imkansız hale gelir.”
Bulut tohumlama, onlarca yıldır kullanılan bir yöntem. Genellikle gümüş iyodür gibi maddeler püskürtülerek bulutların yağış üretmesi veya dolu oluşumunun engellenmesi hedefleniyor. ABD’de 9 eyalet aktif olarak kullanırken, 10 eyalette yasaklanmış veya yasaklanması tartışılıyor. Florida ise 2025’ten itibaren tamamen yasaklıyor.
Çalışma yazarları, klasik bulut tohumlamanın tek başına yeterli olmadığını, yüksek yoğunluklu gözlem verisi, anlık yapay zeka analizi ve uygun dağıtım mekanizması gerektiğini vurguluyor. “Henüz en iyi ‘itme’ teknolojisini bile tam olarak belirlemedik” diyorlar.
En büyük tartışma noktalarından biri etik boyut. Bir kenti korumak, fırtınayı başka bir bölgeye yönlendirebilir. Bu durumda “kimin hayatı daha önemli?” sorusu gündeme geliyor. Yazarlar bu konuyu şimdilik bilim ve mühendislik tarafına bıraktıklarını, etik tartışmaların ileride yapılacağını söylüyor.
Eleştirmenler ise bunun aşılması imkansız bir engel olduğunu savunuyor. Bulut tohumlama, son yıllarda komplo teorilerinin de odağı haline geldi. 2025 Teksas selleri ve 2024 Birleşik Arap Emirlikleri’ndeki aşırı yağışların ardından sosyal medyada “havayı kontrol ediyorlar” iddiaları hızla yayıldı.