Modern Sanatın Babası: Bir Elmayla Paris’i Şaşırtan Paul Cézanne
Pablo Picasso ve Henri Matisse gibi modern sanat devlerinin dönüp dolaşıp aynı cümlede birleştiği bir isim var: “Cézanne hepimizin babasıdır.”
Bugün modern resmin temellerine baktığımızda, arkasında kuralları yıkan, kimsenin anlamadığı ama inatla kendi yolundan dönmeyen bir Fransız ressam görürüz: Paul Cézanne.
Reddedilmelerle Başlayan Bir Yolculuk
1839’da Fransa’nın güneyinde, Aix-en-Provence’ta zengin bir bankacının oğlu olarak dünyaya gelen Cézanne, babasının ısrarıyla hukuk okumaya başladı. Ancak onun aklı tuvalde ve boyalardaydı. Hukuku bırakıp Paris’e gittiğinde ise dönemin sanat otoriteleri tarafından defalarca reddedildi; Paris Güzel Sanatlar Okulu’na kabul edilmedi, sergilere alınmadı.
Dönemin popüler akımı olan İzlenimcilerle (Empresyonistler) birlikte anılsa da Cézanne, anlık ışık oyunlarının ötesinde bir şey arıyordu. O, nesnelerin kalıcı yapısını, geometrisini ve özünü tuvale aktarmak istiyordu.
“Bir Elmayla Paris’i Hayrete Düşüreceğim”
Cézanne’ın sanat anlayışını en iyi özetleyen cümlelerinden biri şuydu: “Bir elmayla Paris’i hayrete düşürmek istiyorum.”
Gerçekten de öyle yaptı. Onun natürmortlarındaki meyveler sadece birer elma ya da armut değildi. Masanın örtüsü yerçekimine meydan okur gibi duruyor, meyveler tabaktan düşecekmiş hissi veriyor ve sahneye birden fazla açıdan bakılıyordu.
Cézanne geleneksel perspektif kurallarını yıkarak şu ilkeyi benimsedi: “Doğadaki her şey silindir, küre ve koni gibi geometrik formlara dayanır.” Bu radikal yaklaşım, yıllar sonra Kübizm akımının ve Picasso’nun doğuşuna zemin hazırladı.
Takıntılı Bir Tutku: Sainte-Victoire Dağı
Cézanne, memleketindeki Sainte-Victoire Dağı’nı takıntı derecesinde sevdi. Bu dağı hayatı boyunca 60’tan fazla kez farklı açılardan, farklı ışıklarda ama daima geometrik fırça darbeleriyle resmetti.
Saatlerce tek bir fırça darbesi için düşünen, mükemmeliyetçiliği yüzünden portrelerini çizdiği kişileri saatlerce kıpırdamadan oturtan (bazen bir portre için 100’den fazla seans yaptıran) bir sabır abidesiydi.
Sanata Bıraktığı Miras
Hayatının büyük bölümünde eleştirmenler tarafından alaya alınan, içine kapanık ve yalnız bir yaşam süren Cézanne, ancak ömrünün son yıllarında hak ettiği değeri görmeye başladı. 1906’daki vefatından sonra açılan retrospektif sergisi ise genç nesil sanatçılar için adeta bir devrim kıvılcımı oldu.
Klasik sanat ile 20. yüzyılın avangart dünyası arasındaki köprüyü kuran Paul Cézanne, resmin yalnızca gerçeği taklit eden bir ayna olmadığını; sanatçının zihnindeki geometrik bir yeniden inşa süreci olduğunu kanıtladı.
