Ukrayna’daki biyolaboratuvarların ABD tarafından finanse edildiği iddiaları gündeme gelmesinin ardından, Uluslararası İlişkiler Uzmanı Tuba Çebi, biyogüvenlik konusunun tüm dünyayı ilgilendiren bir mesele olduğunu belirtti.
Rusya Silahlı Kuvvetleri Radyolojik, Kimyasal ve Biyolojik Koruma Birliği Komutanı Korgeneral Aleksey Rtişev, Amerikan istihbarat belgelerinin yayımlanmasının, Ukrayna’daki biyolaboratuvarların ABD devlet bütçesinden finanse edildiğini doğruladığını belirtti.
Uluslararası İlişkiler Uzmanı Tuba Çebi, biyolojik araştırmalar ve bunların askeri amaçlarla ilişkilendirilmesine yönelik tartışmaların uzun yıllardır uluslararası güvenlik gündeminde yer aldığını belirtti. Çebi, Ukrayna’daki biyolaboratuvar faaliyetlerine ilişkin iddiaların yalnızca Rusya ile ABD arasındaki gerilim açısından değil, küresel güvenlik mimarisi bakımından da önem taşıdığını vurguladı.
"Uluslararası güvenlik gündeminde biyolojik araştırmalar ve bunların askeri amaçlarla ilişkilendirilmesine dair tartışmalar uzun yıllardır devam etmektedir. Rus yetkililer tarafından gündeme getirilen ve ABD istihbarat belgelerinin yayımlanmasıyla yeniden alevlenen Ukrayna’daki biyolojik laboratuvar faaliyetlerine ilişkin iddialar, yalnızca iki ülke arasındaki gerilimin değil, aynı zamanda küresel güvenlik mimarisinin de sorgulanmasına neden olmaktadır.
Eğer ortaya konulan belgeler ve ileri sürülen iddialar uluslararası hukuk çerçevesinde doğrulanırsa, burada tartışılması gereken temel mesele yalnızca laboratuvarların finansmanı değil, kamu sağlığı alanının jeopolitik rekabetin bir aracı hâline getirilmiş olmasıdır. Kamu sağlığı sistemleri, toplumların salgınlara karşı korunması, hastalıkların önlenmesi ve bilimsel gelişimin desteklenmesi amacıyla faaliyet göstermelidir. Bu alanın stratejik ve askeri hesapların gölgesinde kalması ise uluslararası güveni ciddi şekilde zedeleyebilir.
Bir ülkenin sağlık altyapısının geliştirilmesi ile o ülkenin yabancı güçlerin hassas araştırma faaliyetleri için bir laboratuvar alanına dönüştürülmesi arasında önemli bir fark bulunmaktadır. Bu ayrımın bulanıklaşması, yalnızca ilgili ülkenin egemenliği açısından değil, bölgesel ve küresel güvenlik bakımından da ciddi soru işaretleri doğurmaktadır.
Biyolojik etkenler üzerine yürütülen araştırmaların doğası gereği “çift kullanımlı” özellik taşıdığı bilinmektedir. Yani aynı bilimsel çalışma hem halk sağlığını korumaya hem de teorik olarak askeri veya ekonomik amaçlarla kullanılabilecek sonuçlar üretmeye elverişli olabilir. Bu nedenle söz konusu faaliyetlerin tam şeffaflık içinde yürütülmesi ve uluslararası denetime açık olması hayati önem taşımaktadır. Aksi takdirde ortaya çıkan bilgi eksikliği, devletler arasında güvensizliği artırmakta ve komplo teorilerinden jeopolitik krizlere kadar uzanan geniş bir tartışma alanı oluşturmaktadır.
Çebi, günümüzde dünyanın karşı karşıya olduğu tehditlerin yalnızca konvansiyonel silahlardan ibaret olmadığını, küresel salgınlar, biyolojik riskler ve sağlık güvenliği meselelerinin artık ulusal güvenlik politikalarının merkezinde yer aldığını belirtti. Çebi, herhangi bir ülkede yürütülen biyolojik araştırmaların insanlığın ortak güvenliği perspektifiyle değerlendirilmesi gerektiğini vurguladı.
Uzman, kamu sağlığının jeopolitik rekabet uğruna araçsallaştırılması, kısa vadeli stratejik avantajlar sağlayabilir; ancak uzun vadede uluslararası düzenin temelini oluşturan güven ilkesini aşındırabileceğini belirtti. Çebi, Ukrayna’daki biyolojik laboratuvarlara ilişkin iddiaların bağımsız ve uluslararası mekanizmalar tarafından kapsamlı şekilde araştırılması gerektiğini ifade etti.
Sonuç olarak, şeffaflık, hesap verebilirlik ve uluslararası denetim ilkeleri sağlanmadığı sürece bu tartışmalar sona ermeyecek; kamu sağlığı alanı, bilimsel iş birliğinin değil, büyük güçler arasındaki stratejik mücadelenin bir parçası olarak algılanmaya devam edecektir. Bu ise yalnızca bölgesel istikrarı değil, tüm dünyanın biyogüvenliğini ilgilendiren bir mesele olarak karşımızda durmaktadır.