Orta Doğu’da sular durulmuyor. Büyük gizlilik içinde yürütülen çetrefilli müzakerelerin ardından ABD Başkanı Donald Trump ve İran Cumhurbaşkanı Mesut Pezeşkiyan tarafından imzalanan mutabakat zaptı, hayata geçemeden İsrail engeline takıldı. İsviçre’nin Cenevre kentinde ABD Başkan Yardımcısı JD Vance ve İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf arasında yapılması planlanan kritik toplantı, İsrail’in Lübnan’a yönelik kanlı saldırılarını sürdürmesi nedeniyle iptal edilerek süresiz askıya alındı.
Hürmüz Boğazı’nda Tereddüt ve Petrol Fiyatlarında Patlama
İmzalanan mutabakat zaptının ardından küresel enerji piyasalarında bir rahatlama dalgası bekleniyordu. Nitekim Amerikan Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), İran’a uygulanan deniz ablukasının resmen kaldırıldığını ilan etmiş, İran Ulusal Güvenlik Konseyi de Hürmüz Boğazı’ndan geçecek ticari gemilerden 60 gün boyunca ücret alınmayacağını duyurmuştu. Ancak Cenevre’deki diplomatik görüşmelerin askıya alınması ve Hürmüz Boğazı’ndaki geçişlerde yaşanan yavaşlama, piyasaları yeniden tetikledi. Bu diplomatik tıkanıklığın ardından Brent petrolün varil fiyatı hızla yükselerek yeniden 80 dolar barajının üzerine çıktı.
Hamaney’den Şartlı İzin: “Düşmana Boyun Eğmeyiz”
Gelişmelerin ardından İran cephesinden en dikkat çekici çıkış, dini lider Ayetullah Ali Hamaney’in oğlu Müçteba Hamaney’den geldi. İlk kez mutabakat hakkında konuşan Hamaney, prensip olarak bu anlaşmaya karşı olduğunu ancak Cumhurbaşkanı Pezeşkiyan’ın ulusal çıkarları ve direniş cephesinin haklarını koruma sözü vermesi üzerine şartlı izin verdiğini açıkladı. Hamaney, ABD’nin yetki sınırlarını aşması halinde asla boyun eğmeyeceklerini vurguladı. İran Meclis Başkanı Kalibaf ise ABD’ye çok sert yüklenerek, “Anlaşmayı ihlal ederlerse geçmişte yedikleri tokattan çok daha sertini yerler” uyarısında bulundu.
JD Vance’ten İsrail Kabinesine Ağır Salvolar
Müzakerelerin lojistik açıdan tıkanmasının ardından ABD cephesinden de İsrail’e yönelik görülmemiş sertlikte açıklamalar geldi. ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, Donald Trump’a yönelik eleştirilerde bulunan İsrailli aşırı sağcı bakanlar Itamar Ben-Gvir ve Bezalel Smotrich’i adeta yerden yere vurdu. Vance, “Donald Trump şu an dünyada İsrail’e sempati duyan tek lider. Ben İsrail kabinesinde olsam, dünyadaki tek müttefikime saldırmazdım. İsrail’i koruyan savunma silahlarının üçte ikisi Amerikan vatandaşlarının vergileriyle üretiliyor” dedi. Vance, New York Times’a yaptığı açıklamada da İsrail yönetimini uyararak, “9 milyonluk bir ülkesiniz; karşılaştığınız her güvenlik sorununu sadece insanları öldürerek çözemezsiniz” ifadelerini kullandı.
Ben-Gvir’den Katliam Çağrısı: “Bütün Lübnan Yanmalı”
Müzakereleri dinamitleyen İsrail tarafında ise skandal açıklamalar devam ediyor. Lübnan’ın güneyine gece boyu düzenlenen ve ilk belirlemelere göre en az 18 sivilin hayatını kaybettiği bombardımanların ardından, İsrail Ulusal Güvenlik Bakanı Itamar Ben-Gvir adeta katliam çağrısı yaptı. Ben-Gvir, “İsrailli bir annenin döktüğü her gözyaşına karşılık bin Lübnanlı anne ağlamalı, bütün Lübnan yanmalı” diyerek sınırları zorlayan bir nefret söylemine imza attı. İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi ise bu sözlere sert tepki göstererek Tel Aviv yönetimini “tüm insanlığı tehdit eden bir ölüm tarikatı” olarak nitelendirdi.