Koç Üniversitesi’nin 2026 Mezuniyet Töreni’nde konuşmacı olarak kürsüye çıkan dünyaca ünlü ekonomist Prof. Dr. Daron Acemoğlu, yeni mezunlara seslenirken geleceğe dair çok çarpıcı ve sarsıcı uyarılarda bulundu. Dünyanın en kritik iki akımının “demokrasinin çöküşü” ve “yapay zeka” olduğunu belirten Acemoğlu, bu iki gücün tarihte eşi benzeri görülmemiş bir şekilde çatıştığını ilan etti.
“Yapay Zeka Gücü ve Bilgiyi Merkezileştiriyor”
Yapay zekanın hayatın her alanını şimdiden derinlemesine etkilediğini ve trilyonlarca dolarlık devasa bir yatırım çılgınlığına sahne olduğunu belirten Daron Acemoğlu, madalyonun karanlık yüzüne ışık tuttu. Yapay zekanın mikrobazda bazı sektörlerde verimlilik getirse de, makro düzeyde küresel ekonomiye beklenen katkıyı henüz sunamadığını ifade etti. Bunun en büyük sebebinin ise “merkezileşme” olduğunu savunan Acemoğlu, gücün ve bilginin sadece birkaç devletin ve şirketin elinde toplandığını, bunun insanlık tarihi boyunca görülmemiş büyüklükte bir tehdit olduğunu söyledi.
İngiliz İmparatorluğu’nu Geride Bırakan Teknoloji Devleri
Acemoğlu, Silikon Vadisi’ndeki güç tekelini şu çarpıcı verilerle gözler önüne serdi: “Bugün Amerika’da sadece 7 teknoloji şirketi, Nasdaq endeksinin yüzde 60’ını oluşturuyor. Bu şirketlerin her birinin yıllık enflasyondan arındırılmış reel geliri, 19. yüzyılın ortasındaki devasa İngiliz İmparatorluğu’nun gayri safi milli hasılasının tam iki katı kadar.” Ünlü ekonomist, bilginin bu ölçüde az sayıda elde toplanmasının tabandan gelen yaratıcılığı ve özgürlüğü baltaladığını vurguladı.
“Otomasyon Gelir Dağılımını Bozuyor ve Toplumları Çökertiyor”
Yapay zekanın bugün tamamen “insanı ikame etme” yani saf otomasyon üzerine kurgulandığına değinen Acemoğlu, bu durumun gelir adaletsizliğini uçuruma sürüklediğini belirtti. İş gücü yerine kapitale öncelik verilmesinin emeğin payını düşürdüğünü, özellikle üniversite mezunu olmayan kitlelerin reel gelirlerinin gerilemesine yol açtığını söyledi. Amerika’da 1980’lerden bu yana yaşanan eşitsizlik patlamasının faturasını otomasyona kesen usta ekonomist, fabrikaların kapandığı ve yerel ekonomilerin çöktüğü bölgelerde uyuşturucu bağımlılığı, ruhsal hastalıklar ve siyasete inançsızlık gibi sosyal buhranların tırmandığını verilerle kanıtladı.
“Silikon Vadisi Bir İnanç ve İdeoloji Uğruna Milyarlar Kaybediyor”
Piyasa ekonomisinin inovasyonun yönünü her zaman doğru belirleyemeyeceğini söyleyen Acemoğlu, bugün yapay zeka sektöründeki neredeyse hiçbir şirketin kâr etmediğini, aksine yüzlerce şirketin milyarlarca dolar kaybettiğini hatırlattı. Buna rağmen yatırımların sürmesini Silikon Vadisi’ndeki “ideolojik bir inanca” bağlayan ünlü profesör, bu felsefenin köklerinin Alan Turing’e kadar uzandığını ve bilgisayarların insan beynini geçerek egemenlik kuracağı yönündeki bilim kurgu senaryolarının tüm sektörü esir aldığını iddia etti.
Çözüm Yolu: İnsan ve Yapay Zekanın Tamamlayıcı Ortaklığı
Acemoğlu, yapay zekanın insandan güç çalmak yerine insanı güçlendiren bir araç olarak tasarlanması gerektiğini savundu. Yaratıcılığın algoritmalarda değil, yalnızca insanda olduğunu hatırlatarak; yapay zekanın insan yeteneklerini tamamlayıcı olarak kullanılması, yeni iş kolları yaratılması ve tabana daha fazla özgürlük verilmesi durumunda hem daha adaletli hem de çok daha verimli bir küresel ekonomik modelin doğabileceğini müjdeledi.
“Geleceğinizi OpenAI veya Google’ın İnsafına Bırakmayın”
Konuşmasının sonunda akademi ve bilimin özerkliğinin yitirildiğine, Amerika’daki akademik harcamaların yüzde 95’inin şirketler tarafından finanse edildiğine dikkat çeken Acemoğlu, mezunlara tarihi bir sorumluluk yükledi: “Eğer siz geleceğinizi bizden daha iyi OpenAI, Google veya Anthropic bilir derseniz, sadece para kazanmaya odaklanıp demokrasi batarsa batsın diye bakarsanız adaletli bir dünya yaratamayız. Gelecek sizin ellerinizde, bu sorumluluğu asla unutmayın.”